Przedimki w języku angielskim

Przedimki w języku angielskim

Machnięcie ręką. Lekceważące prychnięcie. Wzruszenie ramion.

Wymowne ignorowanie. Radosne omijanie. Bezdenna frustracja.

Sposobów reagowania na przedimki w języku angielskim (te drobiazgi przed rzeczownikami bądź wyrażeniami rzeczownikowymi – a/an bądź the) mnożyć można bez liku. Głosów o bezsensowności ich opanowywania też nie trzeba ze świecą szukać. I o ile dyskusja o słuszności preskryptywizmu (czyli obwarowywaniu języka zasadami i modelami i oczekiwanie ich szanowania) to na inny raz, to na potrzeby tego wpisu parę słów powiedzieć warto.

Przedimki w języku angielskim – warto się ich uczyć?

Na tak zadane pytanie moja odpowiedź brzmi: tak i nie. Spieszę z wyjaśnieniem 😉

Nie, gdy chodzi o skwapliwe odnotowywanie i wkuwanie kategorii nazw własnych (rzeki, góry, planety, bla, bla, bla), gdzie przedimek określony (the) się znajduję bądź też nie. Tu z biegiem czasu (czytaj: kumulującą się ekspozycję na język) część reguł przyswoi się samych i będzie można zacząć dedukować; inne, konkretne już przypadki, po prostu wejdą w krew. Z nieopanowaniem zaś innych po prostu można się pogodzić. Chętnych jednak podjąć rękawicę odsyłam do lektury podręczników angielskiego gramatyki bądź niezliczonych materiałów w sieci. 

Tak, jeśli mówimy o zrozumieniu podstawowej logiki przyświecającej użyciu przedimków (nieokreślonych a/an, określonego the oraz zerowego, czyli jego braku). Polakom łatwo zignorować istotę tej części gramatyki, skoro nie występuje ona w ich rodzimym języku. Zajmuje jednak zasadne miejsce w angielskim i jej obecność native speakerom i co bardziej zaawansowanym użytkownikom obojętna nie jest 😉

Jestem zwolennikiem tego drugiego podejścia.

Podążając nim, większość przypadków można rozgryźć nieskomplikowanym drzewkiem decyzyjnym, opierając logikę wyboru na kilku prostych elementach. Nie zawsze ich wybór będzie oczywisty, gdyż wiele zależy od kontekstu i interpretacji, ale wciąż mamy remedium dla gros przypadków, a skuteczność całego rozwiązania wzrasta z czasem i praktyką 😉

Przedimki w języku angielskim a drzewko decyzyjne

Spójrzmy na poniższą grafikę (świetna robota, Grammar.net!).

Z początku zdawać się może skomplikowana, ale wyłapmy główne elementy (np. eliminując rozstaje, które tak czy owak prowadzą do jednego i tego samego punktu ;)):

  • Mowa jest o czymś określonym czy ogólnym? (specific/non-specific)

    Opowiadasz komuś o psie.

    Swoim? Jego? Tym, który stoi po drugiej stronie ulicy, którą idziecie, albo tym, który odgryzł Ci wczoraj kawałek nogawki? Jest on wtedy określony – nie ma wątpliwości, że mówimy o konkretnym osobniku.

    A może ogólnie jako przyjacielu człowieka? Albo gatunku? Albo jakimś psie, o którym nic więcej nie wiemy na tę chwilę? Jest on wtedy nieokreślony – poziom ogólności, że wyżej się nie da.

  • Mamy do czynienia z rzeczownikiem policzalnym czy niepoliczalnym? (countable/uncountable)

    Tu mamy małe schody, bo o ile koncept jest pewnie znany i z polskiego, o tyle istnieją pewne rozbieżności między językami. Nie jest oczywistym, dla przykładu, że wyrazy informacja, rada, bagaż czy pieniądze są niepoliczalne w angielskim.

    Pierwszą grupą logiczną rzeczowników niepoliczalnych są rzeczy abstrakcyjne, jak właśnie informacja czy rada; wiedza bądź doświadczenie; można je upoliczalnić, ale zwykle wymaga to użycia jakiejś dodatkowej miary – np.:
    a piece of information/advice
    an item of baggage.

    Druga to rzeczy materialne, namacalne, jak jedzenie czy pieniądze, które również potrzebują nośnika, który określi ich ilość, np. a glass of rice, two slices of bread, five dollars. Pozostawione bez miary, nie cieszą się towarzystwem przedimków ;):
    She dislikes rice.
    Bread always makes it to my breakfast.
    Have they ever cared about money?

  • Czy dana rzecz jest unikalna, jedyna w swoim rodzaju?

    Przykładów tu można mnożyć. Od fizycznych/geograficznych (the sun, the moon, the air), po abstrakcyjne (the past, the future), czy też polityczne/społeczne (the EU, the government).

    Kluczowy jest zawsze kontekst – Słońce unikalne będzie dla Ziemi, dany rząd dla konkretnego państwa, przeszłość/przyszłość na osi czasu jest też tylko jedna (o ile nie zawężamy ich znaczenia dla np. konkretnej osoby czy państwa).

  • Mówimy o czymś po raz pierwszy czy raczej rzecz jest już znana, określona?

    Poniekąd wracamy do pytania pierwszego. Jeśli kontekst nie jest znany od początku i nie wiemy, o czym konkretnie mówimy, za pierwszym razem rzecz jest nieokreślona; lecz gdy pojawia się po raz drugi i kolejny, staje się określona i przejmuje przedimek the, np.

    – There is a dog outside. Can you have a look if you recognise it?
    – Yep, sure, gimme a second.
    (a minute later)
    – Oh, don’t be bother, the dog’s just run away.

Przedimki w języku angielskim – case study

Tyle ogólników.

Z materiałem do rzucenia okiem na konkretne przykłady przybywa nam dziś krótki dokument Business Insidera o Subwayu, amerykańskiej sałatkowo-kanapkowej sieciówce.

Poniżej znajdziecie omówienie 29 przypadków wyrażeń wraz ze znacznikiem czasu z nagrania.

Do dzieła!

0:02 With more than 42,000 restaurants in over 100 countries, Subway has the most locations of any fast-food chain on the planet (1).

(1) Planet jest synonimem dla world, a świat – Ziemia – jest dla nas unikalny, jedyny, określony; z kontekstu jest ponadto oczywiste (gdyż nie ma innego założenia, że np. porównujemy różne planety), że mowa jest o Ziemi, naszej planecie.

0:10 – And at first, that sounds like a sign of a thriving sub giant (2).

(2) Wcześniej przytoczona statystyka o Subwayu określona jest jako zapowiedź/oznaka kwitnącego giganta (mniejsza o galaktyczne szczegóły), a nie np. słabnącej rośliny czy zakompleksionego nastolatka; użyta jest metafora, którą każdy uniwersalnie odczyta (~Subway rośnie w siłę), a nie przyrównuje do kogoś/czegoś konkretnego, określonego – stąd użycie ogólne, z przedimkiem nieokreślonym.

0:15 Subway’s closed thousands of stores in the last three years (3) and saw a 25% fall (4) in business from 2012 to 2017.

(3) Ostatnie trzy lata to wbrew pozorom nie zawsze musi oznaczać trzy lata wstecz od obecnego roku. To oczywiście najczęstszy scenariusz, ale łatwo wpaść na inny – np. Ostatnie trzy lata kariery skoczka narciarskiego to głównie zmaganie się z kontuzjami. Jedne ostatnie trzy lata drugim ostatnim trzem latom nierówne, gdyż w rzeczywistości mogą się odnosić do innych lat. Mówiąc the last three years, nie mając innego kontekstu, mówimy na pewno o trzech ostatnich latach od momentu mówienia, a gwarantuje nam to the.

(4) Tu pierwszy raz mówimy o poziomie sprzedaży Subwaya i nawet pomimo podania konkretnego okresu, nazywamy to, co się zdarzyło – był to 25-procentowy spadek, a nie wzrost czy stagnacja; odnosząc się kolejny raz do tego konkretnego spadu użyjemy już przedimka określonego.

0:28, 3:42, 7:07 the rise, the fall, the future (5)

(5) Sytuacja jest jasna. Film traktuje o Subwayu i dzieli jego historię na czas wzrostu, upadku i przyszłość. Jest oczywistym, że chodzi o wzrost, upadek i przyszłość Subwaya, a nie kogoś czy czegoś innego. Stosujemy zatem the.

0:46 What was so compelling then and still is today about Subway is really an open-kitchen format (6)

(6) Nadawana jest tu tej sieci restauracji cecha opisująca jej sposób budowy lokalu i działalności. Cecha uniwersalna, którą ma każde z jej miejsc, a nie któreś konkretne; nie wdajemy się w jej szczegóły, nie dookreślamy czymś specyficznym dla Subwaya.

1:20 That’s Joe Libava, an expert (7) in franchising (8).

(7) Nazwa zawodu jak najbardziej jest policzalna i nieokreślona – ekspertów jest wielu, a nazwanie nim kogoś to jakby przyczepić mu łatkę, skategoryzować, dodać do grupy, co można zrobić w odniesieniu to każdego z jej członków.

(8) Franczyza to koncept abstrakcyjny i niepoliczalny, gdy mówimy o nim ogólnie jako dziedzinie. Opuszczamy przedimek.

UWAGA – OKAZJA!
Wśród osób, które jeszcze nie są subskrybentami newslettera
i zapiszą się na niego do 02/02/2020, wylosuję dwie, które będą mogły skorzystać
z godzinnych konsultacji językowych online – czy to będą, dla przykładu, konwersacje,
pomoc w naskrobaniu maila bądź dalsze pochylenie się nad przedimkami w języku angielskim
– zależy wyłącznie od samych zainteresowanych!
Skorzystaj z poniższego formularza i daj sobie szansę.

NIE CHCESZ OMINĄĆ NOWYCH WPISÓW NA OBCYM NIEOBCYM?
ZAPISZ SIĘ NA NEWSLETTER!

1:28The format (9) is pretty simple. You buy a franchise (10), you get trained, they help you secure a location (11). They help with a grand opening (12) and you’re open. You’re open for business. Follow the several-hundred-page operating manual (13), do the advertising (14), and customers (15) will come in.

(9) Mówimy o konkretnym modelu operacyjnym, który przyjął Subway, więc jest on unikalny i określony.

(10), (11), (12), (15) Każdy pojedynczy lokal Subwaya przechodzi taką samą ścieżkę: ktoś musi wykupić franczyzę, która stanie się kolejnym lokalem sieciówki w jakimś miejscu. Tak licencji, jak i lokalizacji są tysiące – nie mówimy tu o żadnej konkretnej, stąd przedimek nieokreślony; podobnie z wielkim otwarciem i klientami.

(13), (14) – zarówno śledzenie podręcznika, jak i zrobienie reklamy to już konkretne, unikalne dla tej firmy środki/rozwiązania, stąd ich określoność i użycie the.

2:03 – Because Subways were easy to open, the number (16) of stores skyrocketed.

(16) Mowa tu o konkretnej liczbie sklepów konkretnej sieciówki, więc wyrażenie jest ściśle określone.

2:20 Subway’s success continued into the early 2000s. At a time (17) when obesity (18) was rising rapidly in America, Subway continued to market itself as a healthy alternative (19) to fast food (20).

(17), (19) – tu znów naklejamy etykietki – wczesne lata 2000 z pewnością można nazwać jakimś czasem, okresem, który dopiero później dookreślamy; Subway można nazywać zdrową alternatywą dla fast foodów (zapewne jedną z wielu, więc nie jedyną, unikatową).

(18), (20) – zarówno otyłość, jak i fast food to rzeczowniki niepoliczalne, oznaczające odpowiednio stan/chorobę oraz typ kuchni, sposób gotowania, a więc pojęcia nienamacalne, abstrakcyjne, o których mówimy tu ogólnie. Są więc one pozbawione przedimka.

03:00 But by 2008, the world was suffering from the effects of the Great Recession (21). And for many Americans, hunting for deals replaced the obsession (22) with weight loss (23).

(21) Zarówno recesja z 2008 roku, jak i jej efekty są tu uznane za określone, unikalne.

(22) Tu obsesja na punkcie utraty wagi przypisana jest konkretnie okresowi sprzed recesji, więc jest określona.

(23) Patrz (18), (20).

04:01 […] and fast-casual chains like Panera were offering seemingly fresher and healthier options. And they started stealing market share (24). They were competing against people who bring in fresh produce (25) every day.

(24) patrz (18), (20).

(25) Produkty rolne są niepoliczalne i gdy mówimy o nich ogólnie, bez konkretnego zawężenia – nie stosujemy przedimka. Inaczej wygląda sytuacja, gdy je dookreślamy, np.
          The produce his brother’s farm supplies is of superb quality

04:30 Fast food places (26) are looking for ways to bring in new customers, drive traffic (27), and Subway has not tried to do that in the same way other places have.

(26) Poziom ogólności i nieokreśloności rzeczonych lokali jest nader wysoki – nie stosujemy przedimka z racji liczby mnogiej (o tym wcześniej nie wspominałem – uznałem za wiedzę powszechną). 

(27) To drive traffic to w tym przypadku przyciągać, generować ruch klientów (a co za tym idzie zwiększać sprzedaż). Tenże ruch jest pojęciem abstrakcyjnym, niepoliczalnym i nieokreślonym, stąd brak przedimka.

06:25 – Subway cut ties with Fogle, and he was sentenced to 15.5 years in federal prison (28).

(28) To ciekawy przypadek. Znaczenie więzienia trzeba rozgraniczyć na abstrakcyjną formę kary oraz fizyczny, namacalny obiekt. W tym przypadku zdecydowanie mówimy o zsyłce do federalnego więzienia jako formie kary, a nie przebywaniu w budynku zwanym więzieniem. Stąd mowa o niepoliczalnym, nieokreślonym rzeczowniku, który nie jest poprzedzony żadnym przedimkiem.
Dla porównania:
          Her house is located 15 miles from a prison.
(budynku jakiegoś bliżej jeszcze nieokreślonego więzienia jako placówki)
          The prison his granddad has been put into is the most infamous site of this sort.
(chodzi o konkretne więzienie jako placówkę, z dokładną nazwą, lokalizacją itp., w którym znajduje się dziadek narratora)

07:41 – But Subway says food is its next priority, and it’s backing it up with an 80m$ investment (29) in updated menu items.

(29) Kwestia doinwestowania o określonej sumie pojawia się po raz pierwszy i jest w tym kontekście jak najbardziej policzalna (co oczywiste nie jest, bo investment może być też niepoliczalne, np. Their national railway system needs investment to survive and boost its competitiveness.), stąd użycie przedimka nieokreślonego. Patrz: (4).


I to by było tyle na dziś. Jak sugerowałem we wpisie, temat przedimków najlepiej szlifować czystą
(i najlepiej częstą ;)) praktyką, zatem temat z pewnością na łamach Obcego Nieobcego wróci.

Trzymaj się!
Michał

Leave a comment